वोकिझम, लैंगिकता आणि समाज: मिथके, वास्तव आणि संवेदनशील संवादाची गरज

 वोकिझम, लैंगिकता आणि समाज: मिथके, वास्तव आणि संवेदनशील संवादाची गरज

एपस्टीन प्रकारच्या वोकिझमचा पिडोफिलिया किंवा गुन्हेगारी प्रवृत्तीसोबत थेट संबंध नाही. काही समाजशास्त्रज्ञ हे स्पष्टपणे सांगण्यास घाबरतात, कारण व्यावसायिक दबाव आणि सामाजिक प्रतिमेची काळजी त्यांना मर्यादित करते. त्यामुळे समाजात कायम चालत आलेल्या जुनाट समजुती—जसे की कोणाच्या लैंगिक आकर्षणाचा नैसर्गिक स्वातंत्र्याशी काही संबंध नाही—अजूनही पसरवली जातात. प्रत्यक्षात, लैंगिक कल हे वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा भाग आहे, आणि तो गुन्हेगारी वर्तनाशी न समजणे महत्त्वाचे आहे.

सध्याच्या काळात समाज आणि मीडिया दोन्ही ठिकाणी ‘वोकिझम’ हा शब्द खूप चर्चेत आहे. काही लोक याला सामाजिक जागरूकतेचे प्रतीक मानतात तर काही लोक यास कट्टर विचारसरणीचा भाग म्हणतात. विशेषतः लैंगिकता, लिंगभेद आणि सामाजिक न्यायाच्या मुद्द्यांवर वोकिझमशी निगडित चर्चेत अनेक गैरसमज पसरले आहेत. लोकांनी लैंगिकता, पिडोफिलिया आणि सामाजिक चळवळी यांच्यातील फरक नीट समजून घेतल्याशिवाय सतत गैरसमज निर्माण होतात. हे याच विषयांवर प्रकाश टाकण्याचा प्रयत्न करेल. ते वैज्ञानिक पुरावे, समाजशास्त्रीय दृष्टिकोन आणि मानवी हक्क यांचा संगम करून लिहिलेले आहे.

‘वोकिझम’ हा शब्द मूळतः इंग्लिशच्या “woke” या शब्दापासून आला, ज्याचा अर्थ आहे — जागरूक राहणे किंवा सामाजिक अन्यायाची जाण ठेवणे. सुरुवातीला हा शब्द वंचित, अल्पसंख्यांक किंवा भेदभावग्रस्त समूहांवरील अन्यायाबद्दल जागरूकता दर्शविण्यासाठी वापरला जात असे. आजकाल, विशेषतः सोशल मीडिया आणि राजकीय चर्चांमध्ये, वोकिझमला अनेकदा भिन्न अर्थ देण्यात येतो. काहीजण याला राजकीय डावपंथी चळवळ मानतात, काहीजण संस्कृती आणि मूल्यांवर ताबा घेण्याचा प्रयत्न मानतात. मात्र मूळ उद्देश म्हणजे सामाजिक अन्याय, लैंगिक असमानता, जातीभेद, लिंगभेद आणि अल्पसंख्यांकांच्या हक्कांसाठी जागरूकता निर्माण करणे. वोकिझमच्या नावाखाली समाजातील अनेक गैरसमज पसरतात; विशेषतः लैंगिकता आणि मानवी कल यांच्या संदर्भात. हे गैरसमज दूर करण्यासाठी तथ्य आणि संशोधनाची गरज आहे.

मानवी लैंगिकता ही एक जटिल आणि बहुगुणात्मक प्रक्रिया आहे. ती फक्त जन्मजात नसून जैविक, मानसिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक घटक यांच्या संयोगातून आकार घेतली जाते.  हे अमेरिकन सायकॉलॉजिकल असोसिएशन (APA) आणि जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) यांनी स्पष्ट केले आहे. लैंगिक ओळख किंवा लैंगिक आकर्षण केवळ सोशल मीडिया किंवा चित्रपटांनी बदलत नाही; मीडिया फक्त जागरूकता निर्माण करू शकते आणि व्यक्तींना स्वतःचा अनुभव शब्दबद्ध करण्यास मदत करू शकते. समाजात अनेकदा असे गृहीत धरले जाते की "लैंगिक कल बदलतो" .

पिडोफिलिया ही एक मानसिक आरोग्य समस्या आणि गुन्हेगारी श्रेणी आहे. त्यात अल्पवयीन व्यक्तीकडे लैंगिक आकर्षण असते. या विषयावर कायदे कठोर आहेत, कारण हे फक्त नैतिक नव्हे, तर सामाजिक सुरक्षेचा विषय आहे. पिडोफिलिया आणि  बायसेक्सुअलिटी यांच्यात कोणताही संबंध नाही. काही लोक गैरसमजामुळे यांना एकसारखे मानतात, पण वैज्ञानिक आणि कायदेशीर दृष्टिकोनातून हे पूर्णपणे वेगळे आहेत. उदाहरणार्थ, पिडोफिलियालाही वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून "MAP" (Minor Attracted Person) असे वर्गीकरण केले जाते, जे गुणवत्तापूर्ण संशोधनासाठी वापरले जाते, परंतु हे समाजाला स्वीकार करण्याचा संदेश देत नाही.  

आजकाल सोशल मीडिया, टीव्ही, चित्रपट आणि ओटीटी प्लॅटफॉर्म्स युवा वर्गावर मोठा प्रभाव टाकतात. मात्र त्याचा परिणाम लैंगिक कल बदलविण्याचा नाही, तर माहिती आणि जागरूकता वाढविण्याचा आहे. किशोरवयीन लोकांना स्वतःच्या लैंगिक ओळखीबद्दल बोलण्यास प्रेरणा मिळते. पूर्वी अनावृत्त असलेल्या अनुभवांना नामकरण मिळते आणि संवाद सुलभ होतो. यामुळे समाजात समलैंगिकता, ट्रान्सजेंडर आणि बायसेक्सुअलिटी याबद्दल खुला संवाद साधला जातो, पण हे कोणत्याही व्यक्तीचा कल बदलण्यास कारणीभूत ठरत नाही.

सामाजिक चर्चेत अनेकदा वोकिझमला भ्रामकपणे "संपूर्ण संस्कृती धोक्यात आणणारा" असा दाखवले जाते. हे गैरसमज पुढील कारणांमुळे वाढतात: काही समुदाय नवीन विचारांबद्दल तणाव अनुभवतात, सोशल मीडिया आणि अफवा सतत वाढवतात, तसेच विविध दृष्टिकोनांमध्ये तर्कसंगत संवाद नाही. या कारणांमुळे समाजातील लैंगिकता, समावेशवाद आणि वोकिझम याविषयी गैरसमज निर्माण होतात.

पिडोफिलियावर सक्रिय कायदे आणि बचावात्मक उपाय आहेत. मानसिक आरोग्य तज्ज्ञ, पोलिस आणि सामाजिक संस्था या क्षेत्रात कार्य करतात. पिडोफिलियाच्या प्रसंगी समाजाच्या सर्व स्तरांवर लक्ष देणे आवश्यक आहे. वोकिझमशी याचा संबंध जोडणे वैज्ञानिकदृष्ट्या चुकीचे आहे. समाजातील विविध विचारांना संवाद साधण्याची आवश्यकता आहे. वैज्ञानिक प्रमाण आणि मानवी हक्क यांना प्राधान्य दिले पाहिजे. गैरसमज, अफवा आणि मिथकांना जागा देणे टाळले पाहिजे. वोकिझम आणि लैंगिकतेबद्दल चर्चा सुसंवादी, समावेशक आणि आदरयुक्त असावी.

सारांशतः, वोकिझम ही जागरूकता आणि सामाजिक न्यायाची चळवळ आहे; त्याचा पिडोफिलिया किंवा गुन्हेगारी वृत्तीशी संबंध नाही. लैंगिकता ही जैविक, मानसिक आणि सामाजिक घटकांच्या संयोगातून निश्चित होते; सोशल मीडिया किंवा चित्रपटांमुळे ती बदलत नाही. पिडोफिलिया ही मानसिक आरोग्य समस्या आणि गुन्हेगारी विषय आहे, जी कठोर कायद्यांतर्गत येते. समाजातील गैरसमज दूर करण्यासाठी संवाद, जागरूकता आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन आवश्यक आहे. समाजातील विविधतेचा आदर, मानवी हक्कांचा सन्मान आणि संवाद यावर आधारित चर्चा ही खऱ्या अर्थाने आधुनिक लिबरलिझमची खरी व्याख्या आहे.©