कुंपणावरचा कोंबडा आणि दोन्ही बाजूंचा दाणा

 कुंपणावरचा कोंबडा आणि दोन्ही बाजूंचा दाणा

माणसाला सुरक्षित राहण्याची इच्छा स्वाभाविक आहे. कोणाशीही वाद नको, कोणाची नाराजी नको आणि प्रत्येक ठिकाणी आपली प्रतिमा चांगली राहावी, अशी अपेक्षा अनेकांच्या मनात असते. त्यामुळे अनेकदा आपण स्पष्ट भूमिका घेण्यापेक्षा मधला मार्ग निवडतो. घरातील एखाद्या वादात असो, कार्यालयातील निर्णयात असो किंवा समाजातील एखाद्या प्रश्नावर असो—“दोन्ही बाजू बरोबर असतील” असे म्हणत जबाबदारीपासून दूर राहणे सोपे वाटते.

समतोल विचार आणि निर्णय टाळणे यात मात्र मोठा फरक आहे. सर्व बाजू समजून घेणे ही शहाणपणाची खूण आहे; पण सत्य आणि असत्य, योग्य आणि अयोग्य यातील फरक समोर असतानाही केवळ सोयीसाठी मौन बाळगणे ही वेगळी गोष्ट आहे. अनेकदा माणूस आपले नाते टिकवण्यासाठी, आपली जागा सुरक्षित ठेवण्यासाठी किंवा टीका टाळण्यासाठी स्पष्ट मत व्यक्त करत नाही. पण अशा सततच्या तडजोडीतून हळूहळू स्वतःची भूमिका हरवण्याची शक्यता असते.

आपल्या दैनंदिन जीवनातही हे दिसते. मित्र चुकीचा निर्णय घेत असताना त्याला समजावण्याऐवजी “तुझी इच्छा” म्हणणे, कार्यालयात चुकीचे घडत असताना शांत राहणे किंवा कुटुंबात अन्याय दिसूनही केवळ वाद टाळण्यासाठी दुर्लक्ष करणे—ही सर्व कुंपणावर बसण्याची उदाहरणे आहेत.

मत बदलणे हा दोष नाही. अनुभवातून शिकून विचार सुधारला तर ते प्रगल्भतेचे लक्षण आहे. मात्र प्रत्येक परिस्थितीनुसार आपले मत बदलत राहणे आणि कोणालाही दुखावू न देण्यासाठी कायम अस्पष्ट राहणे, यामुळे विश्वास कमी होतो.

कुंपणावर बसलेल्या कोंबड्याला दोन्ही बाजूंचा दाणा मिळतो; पण संकटाच्या वेळी त्याला कोणत्याही बाजूचा आधार मिळत नाही. जीवनातही विश्वास आणि आदर त्यांच्याच वाट्याला येतो, जे विचारपूर्वक निर्णय घेतात आणि गरजेच्या वेळी स्पष्टपणे उभे राहण्याचे धैर्य दाखवतात.