रस्ता आमच्या बापाचा नाही, पण आम्ही तसाच चालवणार!

 रस्ता आमच्या बापाचा नाही, पण आम्ही तसाच चालवणार!

रस्त्यावर वाहन चालवताना नियम पाळणे ही प्रत्येक नागरिकाची मूलभूत जबाबदारी आहे, असे म्हणतात. पण आपल्या शहरातील काही ‘महामानवां’ना हे वाक्य अजिबात लागू होत नाही. त्यांच्यासाठी रस्ता म्हणजे खासगी मालमत्ता, ट्रॅफिक सिग्नल म्हणजे सजावटीचे दिवे आणि वाहतूक नियम म्हणजे इतरांनी पाळण्यासाठी केलेली सरकारी सूचना! लाल दिवा दिसला की थांबायचे असते, असे पुस्तकात लिहिले असेल; पण या मंडळींच्या मते लाल दिवा म्हणजे ‘आता किती वेगात पुढे जाता येते’ याची चाचणी असते.

बाईकवर बसल्यावर माणसाला अचानक सुपरस्टार झाल्यासारखे का वाटते, हा संशोधनाचा विषय आहे. सायलेन्सर काढला की इंजिनचा आवाज वाढतो आणि त्याबरोबर आत्मविश्वासही वाढतो, असा कदाचित काहींचा समज असावा. रात्री बाराला संपूर्ण परिसर झोपलेला असताना एका बाईकचा कर्णकर्कश आवाज करत रस्ता दणाणून सोडणे म्हणजे त्यांच्या मते ‘स्टाईल’. शेजाऱ्यांच्या झोपेचा बळी देऊन मिळालेला हा स्टाईलचा आनंद नेमका कोणत्या मानसिक शास्त्रात बसतो, हे मात्र अजून स्पष्ट झालेले नाही.

वेगाबाबत तर विचारायलाच नको. रस्त्यावर ४० किंवा ५० किलोमीटरची वेगमर्यादा असली तरी काही वाहनचालकांना ती अपमानास्पद वाटते. त्यांना रस्ता दिसला की फॉर्म्युला वनची आठवण होते. समोरचा पादचारी, वळण, खड्डा, चौक, शाळा, रुग्णालय—हे सगळे त्यांच्या वेगाच्या मार्गातील किरकोळ अडथळे असतात. ब्रेक हा वाहनाचा भाग आहे, हे त्यांना माहीत असते; पण त्याचा उपयोग करण्याची वेळ येऊ नये, यासाठीच बहुधा ते इतक्या वेगाने वाहन चालवतात!

मोबाईल हा तर आधुनिक वाहनचालकाचा अविभाज्य अवयव झाला आहे. एका हातात मोबाईल, दुसऱ्या हातात हँडल आणि चेहऱ्यावर जग जिंकलेल्या योद्ध्याचे भाव—असा प्रवास सुरू असतो. रस्त्यावर काय घडतेय यापेक्षा सोशल मीडियावर काय घडतेय, हे अधिक महत्त्वाचे! सिग्नल हिरवा झाला की फोनकडे पाहत पुढे जायचे आणि हॉर्न वाजवणाऱ्याला रागाने पाहायचे. शेवटी आपण वाहन चालवत आहोत की मोबाईलला वाहन चालवून देत आहोत, हा प्रश्नच पडतो.

गुटखा किंवा तंबाखू तोंडात ठेवून बाईक चालवण्याची कला तर वेगळीच. हेल्मेट डोक्यावर असते, पण तोंडातील गुटखा बाहेर फेकण्यासाठी रस्त्यावर अचानक थुंकण्याचा अधिकार मात्र सार्वभौम असतो. मागून येणाऱ्या वाहनचालकाला त्याचा ‘प्रसाद’ मिळाला तर ती त्याची समस्या! स्वच्छ भारत, सुरक्षित भारत आणि शिस्तबद्ध भारत या सगळ्या घोषणा अशा वेळी बहुधा सिग्नलवरच उभ्या असतात.

या सगळ्याला आपण काय करतो? काहीच नाही. कारण आता आपल्याला सवय झाली आहे. सिग्नल तोडणारा दिसला की ‘याला कोण सांगणार?’ असे म्हणतो. कर्कश सायलेन्सरचा आवाज ऐकला की खिडकी बंद करतो. सुसाट बाईक जवळून गेली की देवाचे नाव घेतो. म्हणजे वाहतूक शिस्तीचा भार नियम पाळणाऱ्या नागरिकांनीच उचलायचा आणि नियम तोडणाऱ्यांना मोकळे रान द्यायचे!

खरे तर वाहतूक नियम हे सरकारचे उपकार नाहीत. ते आपल्या जीवाचे विमा कवच आहेत. पण हे समजण्यासाठी कदाचित एखाद्या अपघाताची गरज भासू नये. नियम पाळणे म्हणजे भित्रेपणा नाही आणि वेगाने वाहन चालवणे म्हणजे शौर्य नाही. हेल्मेट घालणारा दुचाकीस्वार ‘ओव्हरकॉन्शस’ नसतो; तो फक्त उद्या सकाळीही जिवंत उठण्याच्या बाजूने असतो.

शेवटी एवढेच—रस्ता खरोखर कुणाच्या बापाचा नाही. पण काही जण तो तसाच चालवतात, हीच खरी शोकांतिका आहे. सिग्नल, वेगमर्यादा, हेल्मेट आणि वाहतूक नियम यांना शत्रू समजण्यापेक्षा त्यांना आपल्या सुरक्षिततेचे मित्र समजण्याची वेळ आली आहे. कारण रस्त्यावरचा खरा ‘महामानव’ तो नव्हे जो सर्वांना धुरात आणि आवाजात मागे टाकतो; खरा महामानव तो, जो सुखरूप घरी पोहोचतो आणि इतरांनाही सुखरूप पोहोचू देतो.