रस्त्यावर DJ, मनात मतांचं गणित!

 रस्त्यावर DJ, मनात मतांचं गणित!

सार्वजनिक ठिकाणी कानठळ्या बसवणारा DJ बंद झाला पाहिजे, यासाठी फार मोठ्या तत्त्वज्ञानाची गरज नाही. ध्वनिप्रदूषणाचे दुष्परिणाम सर्वांना माहीत आहेत. रुग्ण, वृद्ध, विद्यार्थी, लहान मुले, परीक्षा देणारे विद्यार्थी, रात्रीची ड्युटी करून झोपणारे कामगार आणि मुक्या प्राण्यांनाही या आवाजाचा त्रास होतो. कायदे आहेत, ध्वनिप्रदूषणाच्या मर्यादा आहेत, न्यायालयाचे आदेश आहेत. तरीही DJ वाजतो. मोठ्या आवाजात वाजतो. आणि अनेकदा वेळेची मर्यादाही ओलांडून वाजतो.

विशेषतः छत्रपती संभाजीनगरसारख्या ऐतिहासिक शहरात हा विरोधाभास अधिक मजेशीर आहे. शहराच्या विकासाच्या, शिस्तीच्या, वाहतूक व्यवस्थेच्या आणि पर्यावरणाच्या गप्पा मारायच्या आणि त्याच वेळी लग्नसमारंभ असो, धार्मिक यात्रा असो, मिरवणूक असो, जयंती असो किंवा उत्सव—रस्त्यावर DJ लावला की सगळे नियम अचानक ‘भावनांच्या’ हवाली करायचे!

लग्नात वरात निघते. DJ दणाणतो. रस्ता अडतो. वाहतूक थांबते. नाचणाऱ्यांना स्वर्गीय आनंद मिळतो आणि बाकी नागरिकांना नरकाचा अनुभव. एखाद्याच्या घरात वृद्ध व्यक्ती असते, कुणाचा आजारी माणूस असतो, दुसऱ्या दिवशी मुलाची परीक्षा असते—पण त्यांचा प्रश्न विचारणार कोण? कारण आज कोणाचं तरी लग्न आहे आणि लग्नात DJ वाजलाच पाहिजे, हा जणू घटनात्मक अधिकारच झाला आहे!

धार्मिक यात्रा आणि मिरवणुकांची तर गोष्टच वेगळी. श्रद्धा शांत असू शकते; पण तिचा सार्वजनिक कार्यक्रम मात्र शक्य तितका मोठ्या आवाजातच झाला पाहिजे, अशी नवी परंपरा तयार झाली आहे. देवाला भक्तीचा आवाज ऐकू जातो की नाही माहीत नाही; पण शेजारच्या दहा वस्त्यांना मात्र DJ चा आवाज नक्की ऐकू जातो!

आता जरा राजकीय नेत्यांच्या बाजूने विचार करूया.

नगरसेवकापासून आमदार-खासदारापर्यंत प्रत्येकाला निवडणूक जिंकण्यासाठी कार्यकर्त्यांची फौज लागते. प्रचार, सभा, बूथ मॅनेजमेंट, गर्दी जमवणे, मतदारांशी संपर्क, आंदोलने, सोशल मीडिया—कामांची यादी मोठी आहे. निवडणूक नसतानाही कार्यकर्त्यांना सतत गुंतवून ठेवावे लागते. कारण राजकारणात निष्क्रिय कार्यकर्ता म्हणजे उद्याचा संभाव्य बंडखोर!

हे कार्यकर्ते समाजातील आर्थिक आणि शैक्षणिक संधी कमी मिळालेल्या मोठ्या तरुण वर्गातूनही येतात. त्यांच्यासाठी राजकारण म्हणजे केवळ पक्षाचे काम नसते; त्यातून ओळख, प्रतिष्ठा, सामाजिक ताकद आणि ‘आपणही कुणीतरी आहोत’ ही भावना मिळते.

आणि ही भावना निर्माण करण्यासाठी उत्सव हे उत्तम व्यासपीठ आहे.

लग्नाची वरात असो, धार्मिक यात्रा असो, मिरवणूक असो किंवा जयंती—रस्त्यावर झेंडा, गळ्यात मफलर, हातात मोबाईल आणि समोर DJ. काही तासांसाठी रस्ता आपला, चौक आपला आणि आवाजही आपलाच! त्या क्षणी सामान्य कार्यकर्ता स्वतःला परिसराचा राजा समजतो.

नेत्याने सांगितले, “DJ बंद करा,” तर कार्यकर्त्याला काय मिळणार? उलट “वाजू द्या!” म्हटले की त्याला वाटते—आपला नेता आपल्या सोबत आहे.

याच ठिकाणी DJ हा फक्त ध्वनिवर्धक राहत नाही; तो राजकीय मानसशास्त्राचे साधन बनतो. ज्याला रोजच्या आयुष्यात फारसे महत्त्व मिळत नाही, त्याला काही तासांसाठी रस्त्याचा मालक असल्याची जाणीव मिळते. आणि ही जाणीव पुन्हा पुन्हा मिळावी म्हणून उत्सवांची गरज भासते.

मग राजकीय नेता DJ बंदीला ठामपणे पाठिंबा कसा देणार?

कारण प्रश्न फक्त आवाजाचा नाही. प्रश्न कार्यकर्त्याच्या भावनेचा आहे. प्रश्न मतांच्या गणिताचा आहे. प्रश्न उद्याच्या निवडणुकीचा आहे.

म्हणूनच कायदा म्हणतो—आवाजाची मर्यादा पाळा. न्यायालय म्हणते—नियम पाळा. नागरिक म्हणतात—आम्हाला शांततेत जगू द्या. पण राजकीय गणित म्हणते—कार्यकर्ता नाराज होता कामा नये!

आणि म्हणूनच लग्नात DJ, यात्रेत DJ, मिरवणुकीत DJ, उत्सवात DJ आणि कधी कधी विजय मिरवणुकीतही DJ!

श्रद्धेला आवाजाची गरज नसते. आनंदालाही नसते. उत्सवाला तर मुळीच नसते. पण आपल्या सार्वजनिक जीवनात आवाज जितका मोठा, तितकी उपस्थिती मोठी आणि उपस्थिती जितकी मोठी, तितके राजकीय महत्त्व अधिक—असे समीकरण तयार झाले आहे.

म्हणून प्रश्न असा नाही की DJ का बंद होत नाही?

खरा प्रश्न असा आहे—कार्यकर्त्याला DJ च्या आवाजाशिवाय आत्मभान आणि रस्त्यावर धिंगाणा घातल्याशिवाय प्रतिष्ठा आपण देणार कधी?

तोपर्यंत कायदे कागदावर शांत राहतील, आदेश फाइलमध्ये झोपतील आणि छत्रपती संभाजीनगरच्या रस्त्यांवर लग्न असो, यात्रा असो की मिरवणूक—DJ लोकशाहीपेक्षाही मोठ्या आवाजात दणाणत राहील.

कारण नागरिकांचे कान दुखले तरी चालतील; पण कार्यकर्त्याचे मन दुखावणे राजकारणाला अजूनही परवडत नाही!